AI speelt een steeds grotere rol in de voedselketen, van slimme systemen in de voedselproductie tot AI-gestuurde apparaten bij consumenten thuis in de keuken. Consumenten zijn voorzichtig positief over die ontwikkeling en zien bedrijven die AI inzetten als modern en innovatief. Tegelijkertijd vertrouwen ze het gebruik van AI niet blindelings en voelt voedsel minder ‘natuurlijk’ aan.

Het toepassen van AI lijkt het beeld van agrofoodbedrijven, van boeren tot supermarkten, op vrijwel alle onderzochte kenmerken positief te beïnvloeden. Wie AI gebruikt, wordt gezien als modern en innovatief. Ook verwachten consumenten dat AI ondernemers kan helpen beter te presteren. Zo kunnen tuinders AI gebruiken om tomaten te plukken wanneer die rijp zijn, melkveehouders met AI hun koeien in de gaten houden en fruitverwerkers specifieker kiezen welke opgeslagen appels klaar zijn voor verwerking of verkoop.

Inzet AI: meer voor- dan nadelen

Dit blijkt uit de elfde editie van de Agrifoodmonitor, een peiling onder 3.500 consumenten, waarin dit jaar het gebruik van AI centraal staat. Projectleider Mariët van Haaster-de Winter vertelt: “AI wordt niet alleen als vernieuwend gezien. Volgens consumenten kan AI bijdragen aan oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken, zoals voedselzekerheid, dierenwelzijn, waterverbruik of voedselverspilling.” Gemiddeld schatten zij de voordelen van AI groter in dan de risico’s.

Tegelijkertijd vinden consumenten het belangrijk dat de ondernemer zelf aan het roer blijft wanneer AI wordt ingezet. Ze hebben meer vertrouwen in de ondernemer dan in het AI-mechanisme en hechten waarde aan transparantie over de manier waarop AI wordt gebruikt. Ook bestaan er zorgen over mogelijke fouten en het verlies van menselijk contact. AI moet daarom vooral een hulpmiddel blijven en de ondernemer niet vervangen.

Perceptie telt

Natuurlijkheid is een belangrijk aspect bij voedsel. Consumenten hechten waarde aan het idee dat voedsel op een natuurlijke manier wordt geproduceerd. Een deel van de consumenten ziet producten waarvoor AI gebruikt is toch als ‘anders’, al zijn de producteigenschappen hetzelfde. “Perceptie telt,” zegt Van Haaster-de Winter. “Wat consumenten ervaren, kan zwaarder wegen dan de feitelijke werkelijkheid. Voor bedrijven is het daarom belangrijk dat ze niet alleen communiceren over de gebruikte technologie, maar ook aandacht schenken aan vragen en beeldvorming van consumenten over het uiteindelijke product.”

Algemene waardering voor agrofoodsectoren stabiel

De Agrifoodmonitor brengt jaarlijks ook de maatschappelijke waardering voor meerdere sectoren van de voedselketen in kaart. Dit jaar is die waardering nagenoeg stabiel gebleven.

De Nederlandse akkerbouw, tuinbouw en melkveehouderij worden het meest positief gewaardeerd. Daarna volgen de visserij, supermarkten en voedingsmiddelenindustrie. Het laagst scoren de pluimveehouderij en de varkenshouderij.

Opvallend is dat de waardering voor de pluimveehouderij en melkveehouderij dit jaar hoger is dan ooit sinds de start van deze peiling in 2012.

“Sectoren die maatschappelijke waardering willen versterken, doen er goed aan verbinding te zoeken met de samenleving,” aldus Van Haaster-de Winter. “De maatschappelijke waardering van de sector is positief. Er lijkt voldoende maatschappelijk krediet aanwezig om het gesprek over veranderingen, innovaties en dilemma’s in de sector te blijven voeren.”

Bekijk de Agrifoodmonitor ook op Agrimatie.

Over de Agrifoodmonitor

De Agrifoodmonitor 2026 is uitgevoerd door Wageningen Social & Economic Research in opdracht van TKI Agri & Food. Dit is de elfde editie sinds de start in 2012.

Tot 2020 werd de peiling tweejaarlijks gehouden, sindsdien jaarlijks. Uniek aan de Agrifoodmonitor is dat deze over meerdere jaren heen verschillen zichtbaar maakt tussen de agrarische sectoren, de retail en de voedingsmiddelenindustrie. Daarnaast wordt onderzocht welke factoren de waardering verklaren en worden aanbevelingen gedaan om de maatschappelijke waardering verder te versterken.

“De monitor is steeds belangrijker om trends in beeld te krijgen”, zegt onderzoeker Mariët van Haaster-de Winter. “Door de jaarlijkse peiling hebben we meer ruimte voor verdiepingsvragen. We willen de waardering begrijpen, kijken naar trends over tijd en suggesties doen hoe de sector deze kan verstevigen.”

In elke Agrifoodmonitor wordt er naast de kern, het meten van de maatschappelijke waardering van de agro- en foodsectoren, ook een actueel vraagstuk meegenomen.